12. Yargı Paketi Meclis'e sunuldu! 30 maddeden oluşuyor

Türkiye, adalet sisteminde köklü bir dönüşüme hazırlanıyor. Merakla beklenen ve 30 maddeden oluşan 12. Yargı Paketi, TBMM'ye sunuldu. AK Parti Grup Başkanvekili Muhammed Emin Akbaşoğlu tarafından detayları açıklanan yeni kanun teklifi, yargı süreçlerini hızlandırmayı, vatandaşların adalete erişimini kolaylaştırmayı ve mülkiyet haklarını korumayı hedefliyor. Miras hukukundan dijitalleşmeye kadar pek çok alanda dikkat çekici düzenlemeler içeren bu yeni paket, hukuk sistemimizde yeni bir dönem başlatacak.

AK Parti Grup Başkanvekili Akbaşoğlu, yeni yargı paketinin temel felsefesinin yargılamalardaki gecikmeleri önlemek ve adalet hizmetlerini daha etkin hale getirmek olduğunu vurguladı. "Hızlanma, etkinlik ve mülkiyet koruması" prensipleriyle hazırlanan 12. Yargı Paketi'nin öne çıkan tüm maddeleri ve kritik detayları şunlar: 12. Yargı Paketi'nin Öne Çıkan Kritik Düzenlemeleri Yasal düzenlemeler arasında duruşma sürelerine sınır getirilmesinden idari yargıda 'tek hakim' döneminin genişletilmesine kadar vatandaşın doğrudan hissedeceği yenilikler yer alıyor: Duruşma Sürelerine 3 Ay Sınırı: Davaların yıllarca sürmesinin önüne geçmek amacıyla, hukuk mahkemelerinde iki duruşma arasındaki süre kural olarak 3 ayı geçemeyecek. Bilirkişi incelemesi gibi zorunlu hallerde hakim gerekçesini belirterek bu süreyi uzatabilecek. Mirasçılara Özel İhale Hakkı (İzale-i Şüyu Davaları): Ortaklığın satış yoluyla giderilmesi davalarında aile bağlarını ve mülkiyet hakkını korumak adına önemli bir adım atılıyor. Miras yoluyla intikal eden taşınmazların satışında, birinci açık artırma sadece malik olan mirasçılar arasında yapılacak. Böylece aile yadigarı mallar, muhammen bedelinin %100’ü üzerinden öncelikle aile içinde kalabilecek. İdari Yargıda 'Tek Hakim' Dönemi Genişliyor: İdare mahkemelerinin iş yükünü hafifletmek adına, tek hakimle çözümlenecek dava kapsamı genişletiliyor. 2026 yılı için konusu 486.000 TL’yi aşmayan iptal ve tam yargı davaları ile öğrenciler ve kamu görevlilerine ilişkin belirli uyuşmazlıklar artık tek hakim tarafından hızla karara bağlanacak. Bilirkişi Kullanımına Disiplin Yaptırımı: Yargılamayı uzatan fuzuli bilirkişi incelemeleri kısıtlanıyor. Hakim ve savcıların hukuki bilgisiyle çözebileceği konularda bilirkişiye başvurulması disiplin yaptırımına bağlanacak. Bilirkişilik sadece teknik ve uzmanlık gerektiren alanlarla sınırlı kalacak. Ücretsiz Noterlik Belgeleri ve Dijitalleşme: Noterlik işlemlerinde dijitalleşme hız kazanıyor. Noterlerden talep edilen belge örnekleri, taraflara elektronik ortamda hiçbir masraf ödenmeden hızlıca gönderilebilecek. Ayrıca noterlik evraklarının asıllarının istendiği durumlarda onaylı örneklerin elektronik ortamda iletilmesi imkanı getiriliyor. Dijitalleşme Hız Kazanacak (E-Duruşma): Yargılamalarda teknolojik imkanların kullanımı artırılarak, e-duruşma ve elektronik tebligat sistemleri daha yaygın hale getirilecek. Ön inceleme duruşmaları da ses ve görüntü nakli yoluyla yapılabilecek. 12. Yargı Paketi 30 Maddelik Tam İçeriği ve Detaylı Analizi Aşağıda, TBMM'ye sunulan 12. Yargı Paketi kanun teklifinin 30 maddeden oluşan tam metninin madde madde analizi ve getirdiği yenilikler yer almaktadır: MADDE 1: İdare Aleyhine İlamların Cebri İcrasında Yeni Usul (2004 s. İİK Değişikliği) Adli yargı mercilerince idare (devlet kurumları) aleyhine hükmedilen para alacakları için doğrudan icra takibi başlatma usulü değiştiriliyor. Artık cebri icra yoluna başvurulmadan önce, alacaklı tarafından idareye yazılı başvuruda bulunulması ve banka hesap numarası bildirilmesi zorunlu hale getiriliyor. İdareye bir aylık yasal ödeme süresi tanınacak; bu süre içinde ödeme yapılmazsa icra takibi başlatılabilecek. MADDE 2: Mirasçı Maliklere Özel Satış (2004 s. İİK Değişikliği) Ortaklığın satış suretiyle giderilmesi (izale-i şüyu) davalarında maliklerin tamamının mirasçı olduğu taşınmazlar için yeni bir düzenleme getiriliyor. Birinci açık artırma, sadece malik olan mirasçılar arasında ve bir defaya mahsus olmak üzere yapılacak. Teklif verme bedeli, malın muhammen kıymetinin yüzde yüzü ve satış masrafları üzerinden başlayacak. Mirasçılar arasında alıcı çıkmazsa, ikinci artırma genel hükümlere tabi olarak herkese açık icra edilecek. MADDE 3: Noterlik Evraklarının Elektronik İletimi (1512 s. Noterlik K. Değişikliği) Adli mercilerin noterlik evraklarını talep etme ve inceleme süreçleri kolaylaştırılıyor. Mahkeme veya savcılık noterlik evrakının aslını istediğinde, noter belgenin onaylı bir örneğini saklayıp aslını gönderecek. Onaylı örnek istendiğinde ise noter, evrakı elektronik ortamda tarayıp güvenli elektronik imza ile saniyeler içinde iletecek. MADDE 4: Danıştay Daire Sayısında Süre Uzatımı (2575 s. Danıştay K. Değişikliği) Danıştayın daire sayısının on yediden ona indirilmesine yönelik daha önce öngörülen on yıllık süre, mevcut iş yükü dikkate alınarak 4 yıl daha uzatılarak azami on dört yıla çıkarılıyor. Bu süre zarfında daire sayısında azalma olmayacağı için üye kadrosu sayısının korunması sağlanıyor. MADDE 5: İdare Mahkemelerinde Tek Hakimle Çözülecek Davaların Kapsamı Genişliyor (2576 s. K. Değişikliği) İdare mahkemelerinde heyet yerine tek hakim tarafından çözülecek dava türlerinin kapsamı genişletiliyor. 2026 yılı için konusu 486.000 TL’yi aşmayan iptal ve tam yargı davaları ile öğrenciler ve kamu görevlilerine ilişkin belirli uyuşmazlıklar tek hakim tarafından karara bağlanacak. MADDE 6: İstinaf Mahkemelerine Gerekçe Düzelterek Karar Verme Yetkisi (2577 s. İYUK Değişikliği) Bölge idare mahkemelerine (istinaf), ilk derece mahkemesi kararının sonucu hukuka uygun ancak gerekçesi hatalıysa, gerekçeyi değiştirerek istinaf başvurusunu reddetme yetkisi tanınıyor. Ayrıca usul eksikliklerinin istinaf aşamasında giderilmesi imkanı artırılıyor. MADDE 7: Danıştayda Temyiz Yolunun Yeniden Düzenlenmesi (2577 s. İYUK Değişikliği) Bölge idare mahkemelerinin istinaf incelemesinde ilk derece mahkemesi kararını kaldırarak uyuşmazlığın esası hakkında yeniden verdiği kararlara karşı, kural olarak otuz gün içinde Danıştay’da temyiz yolu açılıyor. Ancak tek hakimle görülen davalar ile belirli kanunlardan doğan davalar temyiz incelemesi dışında tutulmaya devam ediliyor. MADDE 8: Adli Tıp Kurumu Atama Şartları ve Görev Süreleri Kanunlaşıyor (2659 s. K. Değişikliği) Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı doğrultusunda, Adli Tıp Kurumu ihtisas kurulu başkan ve üyeliklerine atama şartları ile görev süreleri kanun seviyesinde düzenleniyor. İhtisas kurulu başkan ve üyeliği için uzmanlık belgesi veya doktora şartı getirilirken, görev süreleri 4 yılla sınırlandırılıyor. MADDE 9: Hakim ve Savcı Yardımcılarının Eğitim ve Sınav Esasları (2802 s. K. Değişikliği) Hakim ve savcı yardımcılarının eğitim ve sınav esasları, Anayasa Mahkemesi kararı doğrultusunda kanun seviyesinde netleştiriliyor. MADDE 10: Bilirkişiye Fuzuli Başvuran Hakim ve Savcılara Uyarma Cezası (2802 s. K. Değişikliği) Yargılama faaliyetinde teknik bilgi gerektirmeyen, hukuki bilgiyle çözülmesi mümkün konularda bilirkişiye başvuran hakim ve Cumhuriyet savcıları hakkında disiplin yaptırımı olarak uyarma cezası verilebilmesi açıkça hükme bağlanıyor. MADDE 11: Yasal Faiz ve Temerrüt Faizi Hesaplama Sisteminde Değişiklik (3095 s. K. Değişikliği) Enflasyon karşısında değer kaybını önlemek amacıyla sabit yasal faiz oranı usulünden vazgeçiliyor. Yeni sisteme göre yasal faiz oranı yıllık; TCMB’nin kısa vadeli kredi reeskont oranının yüzde seksenidir. Reeskont oranındaki önemli değişikliklere göre faiz oranı yılın ikinci yarısı için yeniden güncellenecek. MADDE 12 - 13: Vesayet Altındaki Kısıtlıların Mallarının Elektronik Satışı (4721 s. TMK Değişikliği) Vesayet altındaki kısıtlı kişilere ait malların satış usulü UYAP sistemine entegre ediliyor. Malların satışı, fiziki kısıtlamalar olmaksızın UYAP elektronik satış portalı üzerinden açık artırmayla gerçekleştirilecek. MADDE 14: Moleküler Genetik İnceleme Sonuçlarının Korunması ve İmhası (5271 s. CMK Değişikliği) Moleküler genetik inceleme sonuçlarının saklanması, kullanılması ve imha süreçlerine ilişkin yasal çerçeve çiziliyor. Sonuçlar kimlik bilgilerinden arındırılarak kaydedilecek ve davanın beraat, düşme gibi hallerine göre belirli süreler (hemen veya 20 yıl) sonra imha edilecek. Veri sahibine silinmesini talep etme hakkı tanınıyor. MADDE 15: Dijital Delillerin Saklanması ve İmhası (5271 s. CMK Değişikliği) Bilgisayarlarda arama, kopyalama ve elkoyma tedbirleri Anayasa Mahkemesi kararı doğrultusunda veri güvenliği güvenceleri eklenerek yeniden düzenleniyor. Elde edilen dijital deliller adli emanette saklanacak; davanın kesinleşmesinden itibaren on beş yıl sonra imha edilecek. MADDE 16: Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) Uygulama Sınırları (5271 s. CMK Değişikliği) Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) müessesesi, işkence, eziyet suçları ve kamu görevlilerinin "kötü muamele" kabul edilebilecek suçları bakımından uygulanmayacak. MADDE 17: Kaçak Sanığa Yargılamanın Yenilenmesini Talep Etme Hakkı (5271 s. CMK Değişikliği) Kaçak sanık hakkında güvenlik tedbirine karar verilmesi halinde kaçak sanığa, mahkemede bizzat hazır bulunması kaydıyla yargılamanın yenilenmesini talep edebilme hakkı tanınıyor. MADDE 18: Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı'nın İtiraz Yetkisinde Süre ve Kapsam Değişikliği (5271 s. CMK Değişikliği) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın ceza daireleri kararlarına karşı Ceza Genel Kurulu’na itiraz yetkisinin kapsamı ve süreleri hak arama hürriyetini genişletecek şekilde yeniden belirleniyor. MADDE 19: Bedensel Zararlar ve Tazminat Hesaplamalarında Faiz İşletilmesi (6098 s. TBK Değişikliği) Çalışma gücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatlarında faiz işletilmesinde yeknesaklık sağlanıyor. Bilinen döneme ait kısma haksız fiil tarihinden; bilinmeyen (gelecek) döneme ait kısma ise karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilecek. MADDE 20 - 21: Belirsiz Alacak Davası Kaldırılıyor, Kısmi Davada Yeni Düzenleme (6100 s. HMK Değişikliği) Uygulamada tereddütlere yol açan belirsiz alacak davası hukuk sistemimizden çıkarılıyor. Bunun yerine kısmi dava açıldığında, davanın açıldığı tarihten itibaren zamanaşımı kesilmiş sayılacak. Davacılara, ıslah hakkına gerek kalmadan tahkikat sonuna kadar dava değerini bir defaya mahsus artırma hakkı veriliyor. MADDE 22: Hukuk Mahkemelerinde İki Duruşma Arasına 3 Ay Sınırı (6100 s. HMK Değişikliği) Hukuk mahkemelerinde iki duruşma arasındaki süre kural olarak üç aydan daha uzun olamayacak. Zorunlu hallerde hakim gerekçesini belirterek bu süreyi uzatabilecek. MADDE 23: E-Duruşma ve Ses/Görüntü Nakli Kapsamı Genişliyor (6100 s. HMK Değişikliği) Hukuk yargılamalarındaki ön inceleme duruşmaları da ses ve görüntü nakli yoluyla (uzaktan) gerçekleştirilebilecek. Uzaktan katılımda feragat, kabul ve sulh gibi belirli beyanlar hariç ıslak imza zorunluluğu kaldırılıyor. MADDE 24 - 25: Davaların Birleştirilmesi Usulü Yeniden Düzenleniyor (6100 s. HMK Değişikliği) Aynı yargı çevresindeki davaların birleştirilmesi kararlarının ilk mahkemeyi doğrudan bağlaması esası değiştiriliyor. Birleştirme kararı ancak kesinleşmesiyle birlikte ilk mahkemeyi bağlayacak. Taraflara birleştirme kararlarına karşı doğrudan istinaf kanun yoluna başvurma hakkı tanınıyor. MADDE 26: Temyiz Yolunun Belirli Kararlar İçin Açılması (6100 s. HMK Değişikliği) Anayasa Mahkemesi kararı üzerine, bölge adliye mahkemesinin istinaf başvurusunu kısmen veya tamamen kabul ederek yeniden esas hakkında verdiği ve parasal sınırın üzerindeki kararlar bakımından temyiz yolu açılıyor. MADDE 27: Yargıtay’ın Görevsizlik veya Yetkisizlik Bozma Yasağı (6100 s. HMK Değişikliği) Yargılamaların sırf usuli yetki uyuşmazlıkları nedeniyle uzamasının önüne geçmek amacıyla, istinaf aşamasını geçmiş dosyaların temyiz incelemesinde Yargıtay tarafından sadece görevsizlik veya yetkisizlik gerekçesiyle bozma kararı verilemeyeceği esası getiriliyor. GEÇİCİ MADDE 1: Zaman Bakımından Uygulanma Esasları ve Geçiş Hükümleri Teklifle getirilen değişikliklerin yargısal süreçlerde karmaşaya yol açmaması amacıyla geçiş hükümleri ve uygulanma tarihleri düzenleniyor.